میخواهید یک جلسه مطالعه را شروع کنید،اما دست و دلتان به کار نمیرود و شرایط برای آغاز درس خواندن جور نمیشود.مطالعه را شروع کردهاید،اما بعد از گذشت زمانی،متوجه میشوید که اصلا در باغ نیستید و افکارتان در عالم دیگری سیر میکند!

به هنگام درس خواندن،سوژه های عجیبی از فوتبال گرفته تا خاطرات گذشته و نقشه های آینده،از گوشه و کنار ذهن بیرون آمده و شما را با خود همراه میکنند.در این شرایط،چه باید بکنید؟چه موانعی برای تمرکز حواس وجود دارند؟چگونه باید با افکار مزاحم مواجه شوید؟

عوامل متعددی میتوانند مانع تمرکز حواس باشند.اگر شرایط مکان مطالعه مناسب نباشد،اگر زمان مناسبی را برای مطالعه انتخاب نکرده باشید، واگرمطالعه را با هدفمندی و هوشیاری شروع نکنید، به طور حتم تمرکز لازم ایجاد نخواهدشد.اهداف و انگیزه های شما هم نقش بسزایی در تمرکز حواس دارند.داشتن انگیزه ی قوی ومحکم میتواندبه شما کمک کند تا بر تمام مسائل حاشیه ای غلبه کرده و با حوصله و دقت مطالعه کنید.اضطراب ناشی از حجم کار و ترس از قبول نشدن در امتحانات یا کنکور نیز،میتواند عاملی برای کاهش تمرکز باشد.عدم علاقه واقعی به درس و یادگیری هم عاملی بسیار مهم دراین زمینه است.شاید مهمتر از همه ی این عوامل،نقش و تاثیر افکار مزاحم و حاشیه ای است. در هر حال نکته ی مهم این است که بتوانید موانع تمرکز حواس را تشخیص دهید.

بارها به اهمیت اهداف و انگیزهها اشاره کردهایم.تاکید میکنیم که برای کسب نتیجه بهتر در درس خواندن و کنکور،لازم است انگیزه های درونی قوی و شفاف داشته باشید و نکتهی مهم آن که،لازم است هراز چند گاهی این انگیزه ها را مرور و بازبینی کنید.شما ممکن است آن قدر خود را درگیر افکار مربوط به درس وکلاس وتست وغیره سازیدکه انگیزه ها یتان مورد غفلت و فراموشی قرارگیرند.با خودتصمیم بگیرید

هفته ای یک بار،عهد و پیمان خود را با خودتان تازه کنید و به خودتان قول بدهید که از هیچ کوششی برای موفقیت دریغ نخواهید کرد.

اگر چه اضطراب موضوعی نیست که در این مختصر بتوان دربارهی آن بحث کرد،اما حداقل باید به این نکته اشاره کنیم که اضطراب به خودی خود بد نیست و از نظر روان شناسان،وجود میزانی از اضطراب برای داشتن انگیزه لازم است.مشکل زمانی شروع میشود که شدت اضطراب افزایش یابد.اضطراب زیاد،نه تنها کمکی به موفقیت نمیکند،بلکه مانعی برای آن محسوب میشود. در فضا و شرایط اضطراب زا، مکان تمرکز حواس نیز از بین میرود.بهترین راه مواجهه با اضطراب،واقع گرایی است.یعنی از خود انتظاری متناسب با توانایی تان داشته باشید.اگر توقع شما از خودتان منطقی نباشد،آن گاه ناچار خواهید بود برای کسب موفقیت عجله کنید.عجله و دستپاچه گی،اضطراب شما را اقزایش داده و موجب میشود بیشتر عجله کنید و این چرخه،بارها و بارها تکرار خواهد شد.

به طور حتم،قبول دارید که تمرکزحواس با اضطراب رابطه ی عکس دارند،پسیرای افزایش تمرکز حواس،باید بتوانید اضطراب خود را کنترل کرده و کاهش دهید.اگر نمیتوانید اضطراب خود را کنترل کنید به مشاور یا روانپزشک مراجعه نمایید.

همان گونه که عواملی میتوانند موجب تضعیف روانی دانش آموزان شوند،در مقابل میتوانید برای تقویت روانی خود نیز راهها و روشهایی را بیابید.روحیه تسلط و جسارت را در خود تقویت کنید.امیدوار و با اراده باشید.سعی کنید تا حد امکان ضعفهای پایه ای را در دروس جبران نمایید.رفع اشکالهای درسی را به طور جدی وپیگیر دنبال کنید.خودتان را برای موفقیتهای هر چند کوچک،مورد تشویق قرار دهید،بر تواناییهای خودتان تمرکز داشته باشید

این نوع سارژهای روحیهای،برای همه ضرورت دارد.به جای این که پدر و مادر و یا دیگران،شما را با حرفها و یا جوایز و هدایا و تهیه ی امکانات تقویت کنند،خودتان برای تقویت روانی اقدام کنید،چراکه در این صورت انگیزههای درونیتان هم افزایش یافته و این خود،منجر به افزایش تمرکز حواس خواهدشد.

دومین موانع تمرکزحواس،افکارمزاحم نقش مهمتری دارد.این افکاربه دلیل تاثیرناخودآگاهی که دارند،مشکلات بیشتری ایجادمیکنند.

دانش آموزان بسیاری این مشکل را دارندکه درحین مطالعه،کنترل مسیرذهن را ازدست داده وباگذشت دقایقی ازمطالعه،متوجه میشوندکه ذهن آنهابه صورت ناخودآگاه درمسیرویامسیرهای دیگری  دهاست.

با افکارمزاحم چه میتوان کرد؟نه سرکوب کردن افکارمزاحم ونه تلاش برای فرار ازآنها،راههای خوبی برای مواجهه نیستند.اگراین افکار را ازبیرون کنیدازپنجره بازخواهندگشت.بهترین کاراین است که افکارمزاحم را شناسایی کنید.شناسایی افکارمزاحم،شمارابرای تسلط وغلبه برآنهایاری میدهد.چگونه این کارممکن است؟

برای شناسایی افکارمزاحم بایدذهن خودرا درمسیراین افکارقراردهید.اگربه هنگام یک فعالیت ذهنی اصلی مانند درس خواندن،جرقه ی سوژه های دیگری هم زده شد،سعی کنیدبه صورت خودآگاه،هرسوژه را دنبال نمایید.یعنی به صورت عملی سعی کنیدبه جای راندن افکار مزاحم،آنهارابشناسید.یک کاربسیارخوب آن است که این سوژهها -هرنوع،اعم ازبدوخوب- رابنویسید.حتی اگربتوانیدهرسوژه را باجزئیاتش بنویسید،استفاده بیشتروبهتری خواهدداشت.فقط کافی است یک هفته به طورجدی ومستمربه این توصیه عمل کنید.بعد ازیک هفته، لیستی مختصریامفصل ازافکارتان خواهیدداشت.این کارحتی اگروقتگیرهم لیستی مختصریامفصل ازافکارتان خواهیدداشت.این کارحتی اگر وقتگیرهم باشد،ارزش دارد،چراکه به شماکمک خواهدکردراه درس خواندن را راحتترومسلط تری کنید. افکارمزاحم وحاشیهای ذهن خود را شناسایی کنید.

برای غلبه برافکارمزاحم به تناسب موضوع افکار،راههای مختلفی وجود دارد.بعدازشناسایی افکارمزاحم،بایدببینیدکه هرکدام ازآنهابرای شما چه اولویتی دارند.بعضی ازاین افکار،خیلی ساده وپیش پا افتاده هستندوبه راحتی میتوان با آنهاکنارآمد.تعدادی،سوژه  های مهم ولی نه چندان محرمانه اند.بعضی ازافکارهم محرمانه وکاملاشخصی هستند.به طورکلی،برای غلبه برافکارمزاحم،این مسیرراتوصیه میکنیم:

الف:درموردبعضی ازموضوعات میتوانیدزمانهای مشخصی رابرای فکرکردن به آنها اختصاص دهید.قسمتهای کوچکی ازوقت خودرابرای کلنجار رفتن با افکارمزاحم کنارگذاشته وهروقت هنگام درس خواندن سروکلهی سوژههای مزاحم درذهنتان پیداشد،فکرکردن به این سوژه رابه زمان درنظرگرفته شده حواله دهید.

ب:اگربازنتوانستیدبا افکارمزاحم کناربیاییدبرخوردآمرانه وتحکم آمیزباخودبکنید.یعنی به خود دستوربدهیدکه الان واین لحظه زمان مناسبی نیست وباید درزمان خودبه سوژه های موردنظربیاندیشید.این روش را بایدتمرین کنیدتادستورهای تحکم آمیزی که به خودتان میدهید اثر داشته باشند.

ج:درموردبعضی ازسوژههایی که خیلی محرمانه نیستندمیتوانیدباپدرومادریا افراد قابل اعتماددیگرصحبت کنید.این میتواندبه آرامش شما کمک کند.

د:بعضی ازسوژههاممکن است خیلی جدیترباشند،دراین جانیزاستفاده ازخدمات مشاورهای راتوصیه میکنیم.

یک راه ایجادتمرکزوغلبه برافکارمزاحم،آن است که این جاواکنونی فکرکنید.بایدباتمرین خودراعادت دهیدکه به هنگام مطالعه،همه چیزرا کناربگذارید.مثلاخودرا درگیرمسائل حاشیهای نکنیدواگرمساله ای هم بوده،باشروع مطالعه،ضمن تحکم به خود،موردرافیصله یافته بدانید

.درگیرنکردن خودبامسایل حاشیهای درایام امتحانات وکنکور- به خصوص روزهای آخر- اهمیت بیشتری مییابد.

مصداق دیگرتفکراینجا- اکنون،دل کندن ازمحرک های محیطی است.اگرقبل ازمطالعه باکسی صحبت میکردید،تلویزیون میدیدیدیابه کاری مشغول بودید،وقتی زمان مطالعه فرارسید،به خودتان وعده ندهیدکه حالا اگرمطالعه به موقع هم شروع نکردید،اشکالی نداردوبعدا زمان از دست رفته راجبران خواهیدکرد.مهمترین نتیجهی تفکراینجا- اکنون،این است که فرصتهای موجودرابه امیداستفاده بهتراززمان باقیماندهی آینده ازدست ندهید.

این موضوع،درسی برای زندگی هم محسوب میشود.بایدیادبگیریم هرکاری را در زمان خودوباحوصله وتمرکزانجام دهیم وموقع انجام یک فعالیت،خودرا باسوژههای دیگر،درگیرنسازیم.موقع درس خواندن،فقط درس بخوانیم،موقع غذاخوردن،فقط غذا بخوریم وموقع عبادت،فقط عبادت کنیم.

اگربه فعالیتهایی که برای درس خواندن یاکنکور انجام میدهید،به عنوان یک اجبارنگاه کنید،کمترازتلاش خودبهره خواهیدگرفت.روحیه ی منفی،درتقویت محرکهای مزاحم وحاشیهای،نقش زیادی دارد.

یادگیری یک لذت است،لذتی که بیشترما،آن را فراموش کردهایم.اگرکسی لذت یادگیری راچشیده باشدهم بهتریادمیگیردو هم شوقش برای یادگیری فزونی مییابد.درس خواندن- به خصوص برای کنکور- میتواندهم یک اجباروهم یک لذت باشد،امابه طورحتم،اگرجنبه ی لذت بخش بودن آن یشترباشد،کارهابهترپیش خواهدرفت واین خوددرایجادروحیهی مثبت وکاهش محرکهای مزاحم،بسیارتاثیرخواهدبود. بالاخره زمانی که برای درس خواندن ویک سال تحصیلی صرف میکنیدتمام خواهدشد.این دست شماست که کدام جهت رابرای درس خواندن انتخاب کنید.

علی یوسفیان - دبیرستان شاهد

بحث مدیریت زمان فقط به کنترل زمان وافزایش ساعات مطالعه اختصاص ندارد،بلکه آن به هرچیزی که منجربه افزایش بهره وری مطالعه شودارتباط دارد،ازجمله:اصول وراهبردهای مطالعه،روشهای برنامه ریزی،وحتی آمادگیهای روانی. بنابراین توجه داشته باشیدکه فقط این فصل،مختص به مدیریت زمان نیست وسایرفصول این بخش وبسیاری ازمباحث دیگرکتاب نیز،به نوعی بامدیریت زمان ارتباط دارند.

اگرزیاددرس بخوانید،امادرست نخوانید،یعنی زمان راکشته اید!درست درس خواندن مساوی خواهدبودباحداکثراستفاده اززمان موجود،واین یعنی بهره وری ساعات مطالعه.دراین باره،عوامل زیادی رامیتوان نام بردکه به هرکدام درجای خود اشاره خواهدشد.اگرنمیتوانیدازساعات مطالعه خوداستفاده مطلوب راببرید،بایدبه دنبال عوامل ودلایل آن بگردیدوهیچ  دلیلی نبایدموجب فرارشما ازاین واقعیت شود،چراکه عملا زمان شمابدون استفاده ی مفیدتلف خواهدشد.

دانش آموزانی که نمیتوانندخوب درس بخوانند،با ارتباط دادن مشکل خودبه عوامل بیرونی مانندکمبودامکانات،ضعف تدریس دبیران،کم بودن زمان و…،عملاازپذیرش این واقعیت که مشکل اصلی به خودآنهاوانگیزه هایشان مربوط است،فرارمیکنند.

گاه دانشآ موزان به قدری درباره ی افزایش ساعات مطالعه اصراروتمرکزدارندکه مساله مهمتراستفاده بهینه ازساعات مطالعه به فراموش سپرده میشود.یادتان باشدکه شمادرمسابقه ی رکوردگیری افزایش ساعات شرکت نکرده ایدواین که کسی ساعات بیشتری راصرف مطالعه کند،لزومابه معنای پیشرفت نخواهدبود.

افزایش ساعات مطالعه بایدروندی تدریجی ومنطقی داشته باشدودرکنارآن بایدنحوه ی استفاده مطلوب وبهینه اززمان نیزبایدموردتوجه جدی باشد.هستنددانش آموزانی 4ساعت مطالعه میکنندولی به اندازه یک ساعت استفاده میبرندودرمقابل دانش آموزانی که یک ساعت مطالعه میکنندولی ازهمه ی آنهاکاملابهره - که روزانه 5 میگیرند.بنابراین هنردرس خواندن شمابه زیادخواندن نیست واگردانش آموزی به این نکته توجه نکندممکن است دچارخودفریبی شود.

اگرکاری برای انسان مهم باشدخودبه خودقسمت عمدهای ازفضای ذهنی اورا اشغال خواهدکرد.کسی که درس میخواندامابه فکردرس خواندن نیست،درواقع کاری راجدی نگرفتهاست.معنای واقعی(اهمیت درس خواندن)این است که حداقل قسمت قابل توجهی ازفضای ذهنی به آن اختصاص یابد.

اگربرای کنکوردرس میخوانید،چه حجمی ازاشتغالات ذهنی شمارابه صورت واقعی ونه کاذب کنکورتشکیل میدهد؟به عبارت خودمانی تر، چقدرکنکوری فکرمیکنید؟چقدرجوّکنکورشماراگرفته است؟شایدطرح این موضوع برای خیلی هاعجیب باشد،امابایدبدون تعارف بگوییم، دانش آموزانی هستندکه به رغم ادعا،عملابیشترشعارمیدهندوکنکوربه دلایل خودآگاه وناخودآگاه واقعااصلیترین مشغله ی ذهنی آنان نیست. وقتی کاری برای انسان مهم باشد،اوباتمام وجودجذب آن میشود.

باملاکهایی میتوانیدتشخیص دهیدکه شماچقدرفضای درس خواندن یاکنکورقرارگرفتهایدوتاچه حددراین موضوع جدی هستید.

- چقدربه مسائل حاشیهای فکرمیکنید؟

- موقع درس خواندن چقدرجذب مطالعه میشوید؟

- به هنگام مطالعه،چقدردچارحواسپرتی میشوید؟

- مطالعه شماتاچه اندازهای هوشیارانه است؟

- آیاهنگام مطالعه،زودخسته میشوید؟

- چقدردربرنامه هایتان جدی هستید؟

- نگاه شمابه ایام درس خواندن چگونه است؟

- نگاه شمابه ایام کنکورچگونه است؟ اجباری یااختیاری؟

متاسفانه برحسب عادت،دانش آموزان هرچه به امتحانات یاکنکورنزدیکترمیشوند،تازه متوجه حساسیت موضوع شده وسعی میکنندخودرا درفضای آن قراردهند.این عادت ماست که کارها رادردقیقهی 90 انجام میدهیم،لذادرموردامتحانات وکنکورهم درشرایط بحرانی وروزهای پایانی،حساسیت موضوع برایمان بیشترمیشود.

درهرحال اگربرایتان ثابت شدکه خوب پیشرفت نمیکنید،بایدوضعیت را ارزیابی وتحلیل کنید.

یک دلیل عدم پیشرفت میتواندضعف پیشنیازها باشد.یادگیریهای جدیددرپایه ی یادگیریهای قبلی ساخته میشوندپس اگردر درس یا درسهایی ضعیف بوده ایدواین ضعف راجبران نکرده ایدتوقع نداشته باشیدکه همه چیزخوب پیش برود،یاسطح توقعات خودراپایین بیاوریدو یابه صورت جدی به دنبال رفع کمبود پیش نیازهاباشید.درفصول فبل به این نکته اشاره کردهایم که کلاس رفتن اکثردانش آموزان با هدفمندی همراه نیست.درکلاسهای تقویتی خصوصی ویاکنکوروتست-حتی اگرآموزشهاخوب باشند-تفاوتهای فردی رعایت نمیشوند.

تعدادزیادی دریک کلاس جمع میشوند.دراین کلاس همهنوع دانش آموزی وجودداردازضعیف تاقوی،ولی آموزش یکسان است درکلاسهای کنکور،بیشتربرای تشریح مطالب،تست،وتمرین وتکرارصرف میشودودانش آموزانی که ضعف های اساسی درپیش نیازهادارندفرصتی برای ترمیم این ضعف هاپیدانمیکنند.

دانش آموزان می تواننداززمان وهزینه هایی که صرف حضوردرکلاس هامیکنندبه صورت منطقیتری استفاده نمایند.اولا لزومی ندارددرهمه کلاسهاشرکت کنید.بایدتشخیص دهیدنیازواقعی شماچیست،یعنی درکدام دروس وضع پیش نیازهای تان خوب است امانیازبه تمرین و تکرارداریدودرکدام دروس بایدوقتتان راصرف جبران ضعف هاکنید.ثانیابرای درسهاکه ضعف داریدبه صورت انفرادی یاگروه های کوچک (حداکثر 4نفری)ازدبیرانی استفاده کنیدکه توانایی تشخیص ضعف هاوجبران آنهارادارند.به عبارت سادهتررفع اشکالی کارکنید.به جای این که دبیرمربوطه کلیه مطالب ان درس را آموزش دهدباهم به دنبال رفع اشکال،اماباوقت ودقت بیشترباشید.

آمادگی های روانی(انگیزهها)علی رغم نقش فوقالعادهایی که دارندکمترموردعنایت قرارمیگیرند.درموردانگیزههامعمولادونوع اشکال وجود دارد.

الف:بعضیها انگیزه ندارندویاانگیزه آنان کامل نیست.دراین دسته،انگیزه هادچارتغییرات ودگرگونیهای زیاداست.زمانی ممکن است کاملاسر حال باشندودرآمادگی روانی درسطح بالایی بسربرندوزمانی هم هیچ حال وحوصلهای برای درس وکنکورندارند.این که چراتعدادی از دانشآموزان انگیزه کافی ندارندوسطح انگیزه درآنان دائما بالا و پایین میرود،موضوعی است که درفرصت دیگربدان پرداخته خواهدشد.

برای آن که میزان آمادگیهای روانی خودرا ارزیابی کنیدبه سؤالات زیربا بله وخیرپاسخ دهید.

آیابرای شما دل کندن ازمحرکهای خوشاینددیگرمثلاتفریح،تلویزیون،فوتبال،و….کارسختی است؟

ب:بعضی ازدانش آموزان هم درموردانگیزههای خود دچاراغراق وخودفریبی میشوند.نوع مشکل این دانش همان گونه که کافی نبودن انگیزه مشکل سازاست بزرگ نمایی دراین باره هم موجب پوشیده ماندن واقعیتها میشود.

این دسته ازدانش آموزان حتی اگرحرکت خودرا با شوروحرارت شروع کنند،معمولا درادامه دچارکندی میشوند.مشاوران بایدبه این دانش آموزان واقعگرایی ونحوه تقسیم انرژی روانی ازابتدا تا انتهای کارراآموزش دهند.دانش آموزی که کارخودراباسروصداوصرف انرژی زیاد شروع میکندبایدبداندکه احتمالادرماههای بعدنخواهدتوانست این روندرا ادامه دهدپس آهسته وپیوسته رفتن بهترازتندرفتن است.

توصیه مفیدبرای این دانش آموزان استفاده ازخدمات مشاوره ای است.

عامل دیگربرای عدم پیشرفت مشخص نبودن ملاکهای پیشرفت است.دانش آموزان درموردپیشرفت یاعدم پیشرفت احساس کلی ومبهم دارند .مثلااگریک روزخوب درس خوانده باشندآن رانشانه پیشرفت میدانندویا اگریکی دو روزفرصت مطالعه را ازدست بدهندفکرمیکنندکه خیلی عقب افتادهاند.امادرواقع هیچ یک ازاین مواردچیزخاصی را نشان نمیدهند.پس،پیشرفت بایدملاک مشخصی داشته باشد.این ملاک میتواندبراساس زمان تعیین شودمثلامقدارزمان مطالعهی مفید،دراین صورت شمابایدسعی کنیدیک برنامه تدریجی ومنطقی ساعات مفید خودرا افزایش دهید.

یک ملاک دیگربراساس موضوعات درسی است.مثلاشمادرمحدوده ی یک ماهه تصمیم میگیریدکه 5بحث ازفیزیک، 4بحث ازشیمی، 6بحث ازادبیات و….رابخوانیدودرماه بعدموضوعات ومباحث دیگررامطالعه کنید.

توصیه میشودملاکهای ارزیابی پیشرفت خودرابه صورت جزیی مثلاروزانه ویاحتی هفتگی تعیین نکنید،چراکه باعث دلسردی میشود.در

این خصوص بهتراست کمی کلی عمل نمایید.ارزیابی روندپیشرفت درفرصتهای دوهفته ای خوب است.همیشه به خودتان امیدبدهیدکه میتوانیدبهترازگذشته عمل کنید.

جالب است بدانیدکه بعضی ازهدفها،اضطراب زاهستندوبیش ازآن که عامل تلاش باشند،به صورت مانع حرکت،عمل میکنند.یک بعد بسیار مهم اهداف وانگیزهها،تاثیرآنهادرتمرکزحواس وافزایش عملکرداست.به شماتوصیه میکنیم،به اهدافتان باحوصلهی بیشتریبیندیشید،بر روی اهداف دوباره تمرکزوتوجه کنیدواگرلازم بودآنهاراموردبازنگری قراردهید.

سعی کنیدهیچگاه دراهداف خوددچارسردگمی وابهام نشوید.میدان درس خواندن وکنکوررابه عنوان نمونه ای ازعرصه های زندگی تصورکنید.

انسان جدی درهمه ی کارهایش جدی است،اما انسان ابهام گرا،افت وخیززیادی دارد.برای یکبار هم که شده،خودرادرمعرض قراردهیدوببینید درکاری که برایتان مهم است،چقدرجدی هستید.روشنی وارزشمندی هدف،مستلزم جدی بودن است.اگردراهداف وانگیزه هایتان دچارشک وابهام میشویدبه احتمال زیاداهدافتان بیش ازآنکه درونی باشندبه عوامل بیرونی بستگی دارند.

به عبارت ساده تر،به جای آنکه ازخوددرس خواندن ویادگیری لذت ببرید،بیشتربه خاطرعواملی چون،جایزه وپاداش،جلب رضایت والدین و اطرافیان،گرفتن مدرک وغیره فعالیت میکنید.این عوامل بدنیستندوتاحدی هم وجودشان لازم است ولی تاثیرآنها،هیچگاه به پای انگیزه های درونی نمیرسد.

هیچگاه به خودتان اجازه ندهیدبا اهداف مبهم حرکت کنید.اهداف روشن منطقی،چراغ راه هستند.

بعضیهاچون حوصله ی تلاش ندارند،هم درفعالیت وهم درنتیجه،به حداقل رضایت میدهند.اینان بیشتربه دنبال شانس واقبال هستندواین که بالاخره شایددری به تخته بخوردویک جوری قبول شوند.متاسفانه این دسته،همیشه دنبال راههای درروهستند.مثلادردوران دبیرستان، هستند دانشآموزانی که با آرزو وخیال درس میخوانند! دل بستن به این که سؤالات امتحان آسان باشد،بتوان سرجلسه تقلب کرد،حداقل نمرهی قبولی کسب شود،و…نمونه هایی ازافکارسهل انگارانه وغیرمنطقی هستند.درکنکورها هم نمونههای چنین افکاری دیده میشود.مثلا چگونه پاسخنامه ی کنکور راعلامت بزنید تاحداقل نتیجه رابگیرید،برای آنان سوژهی جالبی محسوب میشود.آنهاحتی درصدی هم برای احتمال اشتباه درکامپیوترهای علامت خوان درنظرمیگیرند.آنها هم چنین ازدبیران وکسانی که فقط کلیدهاوکلیشههارا برای علامت زدن گزینه های آموزش دهند،استقبال میکنند.درشرایط فعلی کنکوروفضای رقابتی شدید،کسانیکه به حداقل هارضایت میدهندنبایدمنتظرکسب نتیجه باشندبه خصوص این که آنها درارزیابی وموقعیت وتواناییهای خودهم دچاراشتباه میشوند.شنیدهاید دانش آموزی که فکرمیکنددر امتحان نمرهی 10 میگیرد،معمولانمرهای کمترازپیش بینی خودخواهدگرفت.

حضور باری به هرجهت برای درس خواندن و به خصوص درکنکور،وکسب نتیجه را به شانس وعوامل دیگر واگذارکردن، سادهاندیشی وانکار واقعیت است.

علت حضورشمادرمیدان کنکورچیست؟آیا باپای خودتان وارد این عرصه شده ایدیا دیگران شمارابه میدان هل داده اند و مواضبتان هستندکه از میدان فرارنکنید؟! اگردراین موردشک داریدخودرابایک ملاک میتوانیدارزیابی کنید.چقدربرای کنکورسرمایه گذاری کردهاید؟

به عبارت دیگر،هدف وانگیزهی شماچقدرباتلاشهایتان تطابق دارد؟آیابه اندازه ی حرفهایتان جدی هستند؟اگراحساس کردید حضورشما درکنکوربیش ازآن که برای خودتان مهم باشد،برای دیگران مهم است ویاصرفابه این دلیل درکنکورحضورداریدکه دیگران هم این کاررا میکنند،همین امروز رویه ی خودراتغییردهید.هیچ عاملی اعم ازجوّ زندگی،انتظاراطرافیان،تبلیغات وسایرشرایط نبایدشمارابه این مسیرکشانده باشد.بایدخودتان آگاهانه قدم به میدان کنکوربگذارید.

سرمایهگذاری عملی میکنید.

خیلی ازدانشآموزانی که انگیزههای بالاوآمادگیهای درسی خوبی دارند،هدف خودرادرکنکور،قبولی صددرصدقرارمیدهند.بسیاری ازدانش- آموزان دیگرهم میخواهندبه هرنحوممکن قبول شوند،حتی اگرشده رشته ی پایینتر،دوست دارندبلاخره درپایان کارمهرقبولی درپیشانی آنها هم بخورد.اگرناراحت نمیشویدبایدبگوییم که چنین هدفی،هدف منطقی نیست،این،ازجمله اهدافی است که ایجاداضطراب میکند. شمادرحین فعالیت وتاقبل ازکنکورفشارروانی زیادی رابایدتحمل کنیدکه نتیجه ی آن اضطراب غیرقابل کنترل است علاوه برآن،اگرهدف را موفقیت حتمی قراردهیدوبه آن نرسید،لطمه ی زیادی میخورید.

اگرهدف تلاشهای خودراموفقیت حتمی قراردهیدبایداسترس واضطراب ناشی ازآن راهم بپذیرید.

هدف راحداکثراستفاده ازتواناییهای خودتان قراردهید.اگرهدف حداکثراستفاده ازتواناییهاوقابلیتهاباشد،هم تلاش وهم شکست و پیروزی،معنای دیگری پیدامیکنند.کسی که به جای فرار ازواقعیتهاو ارتباط دادن دلایل شکست وپیروزی به عوامل بیرونی،برتواناییهای خودتمرکزمیکند،درواقع انتظاراتش را ازخودش بالامیبردوسعی مینمایدبیشترکوشش کند.فرض کنیدهمین امروزامتحانات پایان سال تحصیلی ویاکنکورتمام شدهاست وشمابعد ازآزمون منتظراعلام نتیجه هستید.معمولادرچنین شرایطی،انسان فرصتی پیدامیکندتا نگاهی به پشت سربیندازدوببیندچه کردهاست وچه اتفاقاتی افتادهاست؟فرض کنیدامروزهمان روزاست.به جای آن که درچنین روزی این کاررا ا نجام دهید،همین الان نگاهی به گذشته

وحال خودبکنید.به این سؤال همیشگی پاسخ دهید:چقدرازتواناییهای خوداستفاده کرده اید؟

گذشته رانمیتوان عوض کرد،ولی شماهنوزفرصت دارید!

اگرهدف را حداکثراستفاده ازتواناییهای خودتان قراردهیدشما در واقع وارد میدانی میشویدکه حریف مقابل خودتان هستید.به جای ایراد گرفتن به درو دیوار،اول سعی کنیدتکلیفتان راباخودتان روشن کنید.به جای آن که بعدازامتحانات یاکنکورتاسف بخوریدکه چراهمه ی تلاشتان رانکرده اید،هم اینک هم کمربندهاراسفتترببندیدوبه جای سپردن احتمال موفقیت،به حوادث وشانس منطقی وواقع بینانه حرکت

کنید.چنین هدفی به شماکمک میکند اضطراب را با تلاش کنترل نمایید.یعنی بپذیریداگربیشترفعالیت کنید،ازخودتان راضیترخواهیدبودو این،یعنی کاهش اضطراب.درهرحال،یادآوری میکنیم که نوع هدف درهمه ی ابعادفعالیت وتلاش شماتاثیرمیگذارد.

به جای هرهدفی،هدف راحداکثراستفاده ازتواناییهای خودتان قراردهیدتاهم برای تلاش انگیزه ی بیشتری داشته باشدوهم بتوانیدبه شکست و پیروزی منطقیترنگاه کنید.

-1 هیچگاه به خودتان اجازه ندهیدبا اهداف مبهم حرکت کنید.اهداف روشن منطقی،چراغ راه هستند.

-2 حضورباری به هرجهت برای درس خواندن وبه خصوص درکنکور،وکسب نتیجه رابه شانس وعوامل دیگرواگذارکردن، سادهاندیشی وانکار واقعیت است.

-3 کنکورمیتواند فرصتی باشدبرای محک زدن خودتان درزندگی واین که چقدربرای اهدافتان ارزش قائلیدوبرای آن سرمایه گذاری عملی میکنید.

-4 اگرهدف تلاشهای خود را موفقیت حتمی قراردهیدبایداسترس واضطراب ناشی ازآن راهم بپذیرید.

-5 به جای هرهدفی،هدف راحداکثراستفاده ازتواناییهای خودتان قراردهیدتاهم برای تلاش انگیزه ی بیشتری داشته باشدوهم بتوانیدبه شکست وپیروزی منطقی ترنگاه کنید.

تدوین :علی یوسفیان - دبیرستان شاهد 

میخواهید یک جلسه مطالعه را شروع کنید،اما دست و دلتان به کار نمیرود و شرایط برای آغاز درس خواندن جور نمیشود.مطالعه را شروع کردهاید،اما بعد از گذشت زمانی،متوجه میشوید که اصلا در باغ نیستید و افکارتان در عالم دیگری سیر میکند!

به هنگام درس خواندن،سوژههای عجیبی از فوتبال گرفته تا خاطرات گذشته و نقشههای آینده،از گوشه و کنار ذهن بیرون آمده و شما را با خود همراه میکنند.در این شرایط،چه باید بکنید؟چه موانعی برای تمرکز حواس وجود دارند؟چگونه باید با افکار مزاحم مواجه شوید؟

عوامل متعددی میتوانند مانع تمرکز حواس باشند.اگر شرایط مکان مطالعه مناسب نباشد،اگر زمان مناسبی را برای مطالعه انتخاب نکرده باشید، واگرمطالعه را با هدفمندی و هوشیاری شروع نکنید، به طور حتم تمرکز لازم ایجاد نخواهدشد.اهداف و انگیزههای شما هم نقش بسزایی در تمرکز حواس دارند.داشتن انگیزهی قوی ومحکم میتواندبه شما کمک کند تا بر تمام مسائل حاشیهای غلبه کرده و با حوصله و دقت مطالعه کنید.اضطراب ناشی از حجم کار و ترس از قبول نشدن در امتحانات یا کنکور نیز،میتواند عاملی برای کاهش تمرکز باشد.

عدم علاقه واقعی به درس و یادگیری هم عاملی بسیار مهم دراین زمینه است.شاید مهمتر از همهی این عوامل،نقش و تاثیر افکار مزاحم و حاشیهای است. در هر حال نکتهی مهم این است که بتوانید موانع تمرکز حواس را تشخیص دهید.

بارها به اهمیت اهداف و انگیزهها اشاره کردهایم.تاکید میکنیم که برای کسب نتیجه بهتر در درس خواندن و کنکور،لازم است انگیزههای درونی قوی و شفاف داشته باشید و نکتهی مهم آن که،لازم است هراز چند گاهی این انگیزهها را مرور و بازبینی کنید.شما ممکن است آن قدر خود را درگیر افکار مربوط به درس وکلاس وتست وغیره سازیدکه انگیزههایتان مورد غفلت و فراموشی قرارگیرند.با خودتصمیم بگیرید

هفتهای یک بار،عهد و پیمان خود را با خودتان تازه کنید و به خودتان قول بدهید که از هیچ کوششی برای موفقیت دریغ نخواهید کرد.

اگر چه اضطراب موضوعی نیست که در این مختصر بتوان دربارهی آن بحث کرد،اما حداقل باید به ایت نکته اشاره کنیم که اضطراب به خودی خود بد نیست و از نظر روان شناسان،وجود میزانی از اضطراب برای داشتن انگیزه لازم است.مشکل زمانی شروع میشود که شدت اضطراب افزایش یابد.اضطراب زیاد،نه تنها کمکی به موفقیت نمیکند،بلکه مانعی برای آن محسوب میشود. در فضا و شرایط اضطرابزا، مکان تمرکز حواس نیز از بین میرود.بهترین راه مواجهه با اضطراب،واقعگرایی است.یعنی از خود انتظاری متناسب با تواناییتان داشته باشید.

اگر توقع شما از خودتان منطقی نباشد،آن گاه ناچار خواهید بود برای کسب موفقیت عجله کنید.عجله و دستپاچگی،اضطراب شما را اقزایش داده و موجب میشود بیشتر عجله کنید و این چرخه،بارها و بارها تکرار خواهد شد.

به طور حتم،قبول دارید که تمرکزحواس با اضطراب رابطهی عکس دارند،پسیرای افزایش تمرکز حواس،باید بتوانید اضطراب خود را کنترل کرده و کاهش دهید.اگر نمیتوانید اضطراب خود را کنترل کنید به مشاور یا روانپزشک مراجعه نمایید.

همان گونه که عواملی میتوانند موجب تضعیف روانی دانشآموزان شوند،در مقابل میتوانید برای تقویت روانی خود نیز راهها و روشهایی را بیابید.روحیه تسلط و جسارت را در خود تقویت کنید.امیدوار و با اراده باشید.سعی کنید تا حد امکان ضعفهای پایهای را در دروس جبران نمایید.رفع اشکالهای درسی را به طور جدی وپیگیر دنبال کنید.خودتان را برای موفقیتهای هر چند کوچک،مورد تشویق قرار دهید،بر تواناییهای خودتان تمرکز داشته باشید

این نوع سارژهای روحیهای،برای همه ضرورت دارد.به جای این که پدر و مادر و یا دیگران،شما را با حرفها و یا جوایز و هدایا و تهیهی امکانات تقویت کنند،خودتان برای تقویت روانی اقدام کنید،چراکه در این صورت انگیزههای درونیتان هم افزایش یافته و این خود،منجر به افزایش تمرکز حواس خواهدشد.

امتحانات نوبت اول با همه فراز و نشيبش به پايان رسيد ضمن آرزوي موفقيت شما دانش آموزان عزيز سعي كنيد با شناخت نقاط قوت و ضعف مراتب موفقيت بيشتر خود را در شروع نيمسال دوم فراهم كنيد و با توجه به نقاط ضعف در طول امتحانات به رفع آنها بپردازيد و در روش مطالعه ي خود و برنامه ريزي مطالعاتي و اجراي برنامه با مشاوران خود مشورت كنيد و سعي كنيد كه اشتباهات گذشته تكرار نشود .

اضطراب امتحان و راههای کاهش آن

·         آیا تاکنون از خود پرسیده‌اید که چرا از امتحان می‌ترسید؟

·         آیا تابحال به صورت عمیق به این موضوع فکر کرده‌اید که چه عواملی در ترس و اضطراب نسبت به امتحان مؤثر بوده‌اند؟

·         آیا در زندگی تحصیلی راههایی برای کاهش این نوع اضطراب یافته‌اید؟

بدون تردید ترس از امتحان بین دانش آموزان و دانشجویان تقریبا همه گیر و رایج است و می‌توان گفت مهمترین علت این موضوع ، نتیجه‌ای است که از امتحان بدست می‌آید. نتیجه‌ای که مدرک قبولی یا مردودی محسوب گردیده و باعث ارتقاء ، تهدید ، تشویق و یا تنبیه می‌گردد. گاهی اوقات این نتیجه می‌تواند سرنوشت را نیز رقم زند. به همین علت هر چه نتیجه ، حساسیت و اهمیت بیشتری داشته باشد، به همان نسبت می‌تواند اضطراب و ترس از امتحان گردد، که برخی از آنها عبارتند از:

1.      ترس از فراموش کردن مطالب خوانده شده.

2.      سختگیری مدرسین در طی سال تحصیلی.

3.      انتظار بیش از حد والدین.

4.      عدم وجود خود باوری در فرد.

5.      نامشخص بودن سؤالات.

اکنون که برخی از عوامل ایجاد کننده ترس از امتحان مشخص شدند، لازم است عوامل کاهش دهنده این نوع ترس را نیز بدانیم. در خصوص روشهای کاهش ترس از امتحان نظرات مختلفی وجود دارد که مهمترین آنها به شرح زیر می‌باشند:

ایجاد محیطی آرام و به دور از تشنج

علاوه بر تلاش والدین برای ایجاد چنین محیطی برای مطالعه فرزندان ، فرزندان نیز بایستی کوشش نمایند.

تنظیم برنامه خواب و استراحت

برخی با این تصور که هنگام امتحانات برای مطالعه بیشتر اصلا نباید خوابید و یا خیلی کم خوابید ، خود باعث خستگی ذهنی و در نتیجه فراموشی بیشتر در مطالب خوانده شده می‌گردند. کاهش زمان خواب در حد متعادل مطلوب است، اما افراط در آن هرگز مفید نخواهد بود.

پرهیز از کاهش تغذیه

افراط و تفریط در تغذیه اثرات نامطلوبی در بر خواهد داشت. بایستی با خواب و استراحت کافی و نیز تغذیه مناسب ، از لحاظ روحی و جسمی ، خود را آماده امتحان کرد.

آماده شدن برای امتحان

داشتن برنامه ریزی صحیح جهت مطالعه در طول سال تحصیلی و رعایت روشهای صحیح مطالعه.

1.      مطالب درسی را بتدریج و در طول زمان مرور کنید، نه اینکه در آخرین دقایق قبل از امتحان به مطالعه فشرده بپردازید.

2.      از یادداشتهای خود ، یادداشتهای فشرده‌ای بردارید، تا بازسازی ذهنی ، رمز گردانی و مرور مطالب برایتان مفید واقع شود.

3.      سعی کنید به نوع آزمون پی ببرید، تا بتوانید مطالعه خود را متناسب با آن پیش ببرید.

پرهیز از فشرده خوانی

فشرده خوانی با مرور کردن مطالب متفاوت است. فشرده خوانی متضمن کوششی است برای یادگیری مطالب تازه بلافاصله قبل از شروع امتحان. و یا به عبارتی آخرین کوششهای شخص در آخرین لحظات قبل از امتحان.

تأکید بیشتر بر مطالبی که انتظار دارید جزء سؤالات امتحانی باشد.

می‌توانید محدوده سؤالاتی را که در امتحان مطرح خواهد شد، حدس زده و بیشتر به آنها پرداخته شود. برای این منظور سؤالات امتحانی سالهای گذشته کمک خواهند کرد. همچنین توجه به مطالب و موضوعاتی که استاد و یا معلم در کلاس درس بیشتر روی آنها تکیه می‌کند.

شرکت در جلسات آخر درس

حتما در جلسات آخر درس پیش از امتحان در کلاس شرکت کنید. زیرا اغلب ، مطالب مهمی را احتمال بیشتری در طرح سؤالات دارند، در جلسات آخر مرور و توضیح داده می‌شوند.

پرهیز از اضطرابهای متفرقه

مثلا شب امتحان مسابقات فوتبال را دنبال نکنید. اگر امتحان قبلی رضایت بخش نبوده است، به آن نیندیشید و تحلیل امتحان قبلی را به فرصت مناسب خودش موکول کنید.

داشتن تصور ذهنی مثبت از خود

بجای پرداختن به جنبه‌های منفی ، همواره یک تصویرز ذهنی مثبت از خودتان داشته باشید و پس از تلاش کافی جهت مطالعه مطالب به موفقیت خود امیدوار باشید.


حال که برخی از عوامل کاهش ترس از امتحان مطرح شدند، بایستی مواردی را در جریان امتحانات و هنگام پاسخگویی به سؤالات مد نظرمان باشد، که رعایت این موارد می‌تواند در موفقیت بیشتر و کاهش اضطراب نسبت به امتحان مؤثر باشد. برخی از این موارد عبارتند از:

·         به موقع و سر وقت به جلسه امتحان بروید و پیش از آغاز امتحان با خاطری آسوده در جای خود مستقر شوید.

·         کلیه وسایل و ابزارهایی که در امتحان مورد نیاز است همراه خود به جلسه ببرید.

·         دستورالعملها را با دقت بخوانید و اگر دستورات شفاهی است، با توجه و التفات کامل به آن گوش دهید و عینا همان کاری را که از شما می‌خواهند انجام دهید. در مورد سؤالات تستی ، اگر نمره منفی داشته باشند، حدس زدن کار عاقلانه‌ای نیست.

·         به زمان بندی سؤالات دقت کنید، تا با مشکل کمبود وقت مواجه نشوید.

·         اگر زودتر از زمان تعیین شده سؤالات را پاسخ دادید، عجله نکنید و مجددا مروری داشته باشید.

·         خود را برای پاسخ گویی به هر گونه سؤالی آماده سازید، اما نه با این برداشت که باید صد درصد سؤالات را جواب دهید. برای پاسخگویی به سؤالات به طرح چهار مرحله‌ای زیر دقت کنید:

1.      ورقه سؤالات را نسبتا با سرعت بخوانید و به تمام سؤالات که پاسخ آنها برایتان روشن است جواب بدهید. برای این مرحله حداقل نیمی از وقت امتحان را در نظر بگیرید.

2.      دوباره ورقه را بخوانید و به تمام سؤالات که تا آن موقع پاسخشان به یادتان آمده است پاسخ دهید.

3.      در نوبت سوم باید به تمام سؤالاتی که باقی مانده پاسخ دهید.

4.      در نوبت چهارم یکبار دیگر نیز کنترل کرده و ببینید که آیا سؤالات را همانگونه که می‌خواستیم پاسخ داده‌ایم.

·         برای پاسخ گویی به آزمون تشریحی پیشنهاد می‌شود، موضوع را بطور کامل یاد گرفته و پرسش را به دقت بخوانید. و قبل از اینکه شروع به نوشتن کنید، پاسخ خود را سازمان بندی کنید.

·         برای پاسخگویی به آزمون تستی پیشنهاد می‌شود:

1.      سؤالات ساده را جواب داده و از سختها بگذرید.

2.      وقتی به سؤالات نیمه مشکل رسیدید، مقابل آن علامت (+) (در پاسخ نامه) به معنای قابل حل و در مقابل سوالات مشکل علامت (-) به معنای غیر قابل حل بگذارید.

3.      وقتی تمام سؤالات در یک درس خاص را پاسخ دادید، به سراغ سؤالاتی بروید که جلوی آنها علامت (+) گذاشته‌اید و سپس به سؤالاتی که علامت (-) دارند، پرداخته شود

مجتبی ملجایی – برگرفته از اینترنت